Kronik toplardamar hastalığı; bacakta örümcek damardan varise, şişlikten cilt değişikliğine ve açık yaraya kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Hekimlerin aynı bulguyu aynı dille kaydetmesi için uluslararası bir çerçeve kullanılır: CEAP. Adı dört İngilizce başlığın baş harflerinden gelir; Türkçede karşılıkları şöyledir: klinik, etiyoloji (neden), anatomi ve patofizyoloji (mekanizma).
Çerçeve 1990’larda Amerikan Venöz Forumu çalışmalarından doğmuş, 2004’te gözden geçirilmiş, 2020’de güncellenmiştir. Avrupa Damar Cerrahisi Derneği’nin 2022 kılavuzu da kronik toplardamar hastalığını bu dil üzerinden tartışır.
Dört bileşen neyi anlatır?
- Klinik: Gözle görülen veya muayenede hissedilen bulgular (örneğin varis, ödem, yara).
- Etiyoloji: Hastalığın nedeni — doğuştan, birincil veya ikincil (örneğin geçirilmiş damar tıkanıklığı sonrası).
- Anatomi: Sorunun yüzeyel, derin veya delici (perforan) toplardamarlarda olup olmadığı.
- Patofizyoloji: Temel mekanizma — geri kaçış (reflü), tıkanıklık veya ikisinin birlikte olması.
Günlük pratikte çoğu kayıtta önce klinik sınıf (C0–C6) yazılır. Tam CEAP kaydında klinik sınıfın yanında neden, damar yerleşimi ve mekanizma da birlikte belirtilir.
Klinik sınıflar: C0’dan C6’ya
2020 güncellemesine göre klinik sınıfların özeti aşağıdadır. Tek bir bacak için genelde en ileri (en yüksek) sınıf bildirilir. Ayrıntılı kayıtta aynı bacakta birden fazla sınıf birlikte listelenebilir. Her sınıf için hastanın şikâyeti olup olmadığı (şikâyetli / şikâyetsiz) ayrıca not edilebilir.
- C0 — Görünür veya elle hissedilir toplardamar bulgusu yok.
- C1 — İnce kılcal damar genişlemeleri veya cilt altında görünen ince damar ağı.
- C2 — Varis (genellikle 3 mm ve üzeri). Tekrarlayan varis için C2r notu eklenebilir.
- C3 — Ödem (şişlik).
- C4 — Toplardamar hastalığına bağlı cilt ve cilt altı değişiklikler:
- C4a — Ciltte koyulaşma veya egzama
- C4b — Cilt altında sertleşme (lipodermatoskleroz) veya beyaz atrofi izleri
- C4c — Ayak bileği çevresinde yelpaze şeklinde küçük damar ağı
- C5 — İyileşmiş toplardamar yarası.
- C6 — Açık (aktif) toplardamar yarası. Tekrarlayan açık yara için C6r notu eklenebilir.
Neden önemlidir?
CEAP; hekimler, hemşireler ve klinik çalışmalar arasında ortak bir dil sağlar. Kompresyon, girişim veya yara bakımı konuşulurken tablonun hangi klinik sınıfta olduğu netleşir. Sınıflama tek başına tedavi seçmez; değerlendirmeyi düzenler.
Ürün kategorileri için kompresyon; yara örtüsü için yara bakımı sayfalarına bakabilirsiniz. Hasta bilgilendirmesi için Dr. Kadir Çeviker’in kronik venöz yetmezlik ve varis yazılarına bakınız.
Kaynaklar
- Lurie F, et al. The 2020 update of the CEAP classification system and reporting standards. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2020;8(3):342–352. DOI: 10.1016/j.jvsv.2019.12.075 · PubMed 32113854
- De Maeseneer MG, et al. Avrupa Damar Cerrahisi Derneği 2022 — Alt ekstremite kronik toplardamar hastalığı kılavuzu. DOI: 10.1016/j.ejvs.2021.12.024 · PubMed 35122636
- StatPearls / NCBI. CEAP Classification of Venous Disorders
- VascularVita — Kompresyon