Kronik venöz hastalıkta kompresyon tedavisi, ödemi ve venöz hipertansiyonun etkilerini azaltmak için bacakta kontrollü dış basınç uygular. Hangi ürünün — dereceli çorap, ayarlanabilir kompresyon cihazı veya çok bileşenli bandaj sistemi — gündeme geldiği klinik bulgu, semptom, arteriyel dolaşım, mobilite, uygulama becerisi ve hasta tercihiyle birlikte değerlendirilir. klinik, etiyolojik, anatomik ve patofizyolojik sınıflama (CEAP) klinik tabloyu C0–C6 arasında standart terimlerle kaydeder; tek başına ürün veya milimetre cıva (mmHg) değeri belirlemez.
CEAP klinik sınıfı: kompresyon kararında ne işe yarar?
CEAP’in C bileşeni, alt ekstremitede görülen klinik bulguları C0 (görünür bulgu yok) ile C6 (aktif venöz yara) arasında kodlar. Etiyoloji (E), anatomi (A) ve patofizyoloji (P) bileşenleri aynı hastada tam tabloyu tamamlar; kompresyon planında özellikle C ve P pratikte belirleyicidir.
Örneğin C3 ödemi; C4 pigmentasyon, venöz egzama, lipodermatoskleroz veya beyaz atrofi (atrophie blanche); C5 iyileşmiş, C6 aktif venöz ülseri ifade eder. C5–C6 profilinde yara yatağı, enfeksiyon bulguları, arteriyel dolaşım ve kompresyonun güvenle uygulanabilirliği aynı planın parçalarıdır. CEAP’in dört bileşeni ve evre tanımları CEAP sınıflaması yazısında ayrıntılıdır.
C0–C6 ile değerlendirme başlıkları
Aşağıdaki tablo, her klinik sınıfta kompresyon kararı öncesi değerlendirilecek başlıkları özetler. CEAP evresi ile medikal cihaz risk sınıfı karıştırılmamalıdır. Ürünlerin basınç sınıfları farklı standartlarda aynı numarayı taşımayabildiği için siparişte yalnız “sınıf I–III” değil, üreticinin ayak bileği basınç aralığı (mmHg) ve standardı da yazılmalıdır.
| CEAP (klinik) | Tipik bulgu | Değerlendirme odağı | Ürün planında kontrol |
|---|---|---|---|
| C0–C1 | Görünür bulgu yok veya telenjiektazi/retiküler ven | Semptom, venöz tanı ve kullanım amacı | Gereklilik ve beklenen yarar net mi? |
| C2 | Varis (≥3 mm) | Semptom, ödem, girişim planı | Ölçü, model ve ayak bileği mmHg aralığı |
| C3 | Ödem | Ödemin nedeni, arteriyel durum, mobilite | Uygulama becerisi ve düzenli yeniden ölçüm |
| C4 | Cilt ve deri altı doku değişiklikleri | Cilt bütünlüğü, arteriyel dolaşım, tolerans | Çorap/bandaj/ayarlanabilir sistem seçeneği |
| C5–C6 | İyileşmiş veya aktif venöz ülser | Ülser etiyolojisi, enfeksiyon, arteriyel dolaşım | Eğitimli uygulama, basınç hedefi ve takip planı |
Aynı CEAP sınıfındaki iki kişide ödemin ağırlığı, mobilite, arteriyel durum, el becerisi ve tolerans farklı olabilir. Venöz yetmezlik ile periferik arter hastalığı bir arada olduğunda ayak bileği–kol indeksi veya eşdeğer arteriyel değerlendirme, kompresyon düzeyini belirlemeden önce klinik plana eklenir.
Evre bazında klinik değerlendirme
C0–C2: semptom ve erken varis
C0–C1 profilinde önce semptomun venöz kökeni ve kompresyondan beklenen amaç belirlenir. C2’de semptom, ödem, ölçü ve olası girişim planı ürün seçimini etkiler. Satın alma tarafında “varis çorabı” tek satırlık tanım değildir; model, beden, uzunluk, mmHg aralığı ve üretici standardı birlikte belirtilir.
C3–C4: ödem ve cilt değişikliği
C3’te ödemin venöz kökeni, gün içindeki değişimi ve eşlik eden durumlar değerlendirilir. C4’te cilt ve deri altı doku değişiklikleri ülser riskinin arttığını gösterir. Ürünün tipi ve basıncı; arteriyel dolaşım, bacak şekli, uygulama becerisi ve cilt toleransına göre seçilir. Çorap, bandaj ve ayarlanabilir sistemler birbirinin otomatik karşılığı değildir; eğitim ve takip gereksinimleri farklıdır.
C5–C6: venöz yara ve basınçlı bandaj
C5 iyileşmiş, C6 aktif venöz ülser anlamına gelir. Venöz etiyoloji doğrulanmış ve önemli arteriyel kısıt dışlanmışsa güçlü kompresyon, aktif venöz ülser yönetiminin temel bileşenlerinden biridir; hedef basınç ve sistem eğitimli klinik ekip tarafından seçilir. Yara örtüsü seçimi yara örtüsü değerlendirmesi yazısındaki sorularla başlar; kompresyon planı yara ekibi ile damar ekibi arasında paylaşılır.
Endovenöz lazer ablasyon (EVLA) veya diğer venöz girişimler sonrası kompresyonun gerekliliği ve süresi, uygulanan işlem ve kurum protokolüne göre belirlenir. Lazer sistemlerinin teknik ayrımı endovenöz lazerde fiber tipleri yazısında ele alınır.
ayak bileği–kol indeksi ve venöz–arteriyel birliktelik
Kompresyon venöz patolojide ödemi azaltır; arteriyel perfüzyon yetersizse aynı basınç dolaşımı olumsuz etkileyebilir. Ayak bileği–kol indeksi (ayak bileği–kol indeksi) ve gerektiğinde parmak basıncı gibi tamamlayıcı ölçümler, klinik muayeneyle birlikte kompresyonun güvenli düzeyini belirlemeye yardım eder. Diyabet ve kronik böbrek hastalığında sıkıştırılamayan arterler ayak bileği–kol indeksi’yi yalancı yüksek gösterebilir.
Arteriyel ve venöz hastalık aynı bacakta birlikte görüldüğünde “ya kompresyon ya arter” ikilemi yerine, hangi basınç bandının güvenli olduğu vasküler konsültasyonla belirlenir. Kritik ekstremite iskemisi profilinde kompresyon, revaskülarizasyon planı kesinleşene kadar ertelenebilir; klinik yaklaşım kritik ekstremite iskemisi ve yara yazısında özetlenir.
Kaynaklar
- Lurie F, et al. The 2020 update of the CEAP classification system and reporting standards. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2020. doi:10.1016/j.jvsv.2019.12.075
- De Maeseneer MG, et al. ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022. doi:10.1016/j.ejvs.2021.12.024
- Rabe E, Partsch H, et al. Indications for medical compression stockings in venous and lymphatic disorders: An evidence-based consensus statement. Phlebology. 2018. doi:10.1177/0268355516689631
- O’Donnell TF Jr, et al. Management of venous leg ulcers: clinical practice guidelines of the Society for Vascular Surgery and the American Venous Forum. J Vasc Surg. 2014. doi:10.1016/j.jvs.2014.04.049
- VascularVita: CEAP sınıflaması · mmHg seçimi · Kompresyon ürünleri