Kompresyon ürünlerinde “hangi çorap?” sorusu çoğu zaman mmHg rakamıyla başlar. Oysa basınç derecesi tek başına yeterli değildir. Klinik evre, damar anatomisi, arteriyel perfüzyon ve hasta uyumu birlikte değerlendirilmelidir. Bu yazı, dereceli medikal kompresyon (C sınıfı) basınç sınıflarını, ABPI ile ilişkisini özetler.
C sınıfı: medikal kompresyon ne anlama gelir?
Avrupa’da dereceli basınçlı çorap ve bandajlar, medikal cihaz sınıflandırmasında C sınıfı altında değerlendirilir. “C sınıfı” ifadesi CEAP’teki klinik C0–C6 evreleriyle karıştırılmamalıdır: biri düzenleyici sınıf, diğeri klinik bulgu skalasıdır. Sipariş formunda “C sınıfı çorap” yazıldığında çoğu zaman medikal dereceli ürün istenir; kozmetik veya spor çorapla aynı kategori değildir.
Medikal kompresyon ürününde basınç, ayak bileğinde (B noktası) tanımlı nominal değerle ifade edilir ve yukarı doğru azalır. Üretici IFU’da hangi anatomik noktada ölçüldüğünü belirtir; “18–21 mmHg” aralığı tek rakam değil, sınıf bandıdır. Depo etiketinde yalnızca “orta basınç” yazmak, klinik ekibin beklediği sınıfla uyuşmayabilir.
Ürün grupları ve kategori düzeyinde bilgi kompresyon sayfasında yer alır. Kronik toplardamar hastalığının klinik terminolojisini tanımak için CEAP sınıflaması yazısındaki C0–C6 tablosu önce değerlendirilmelidir.
Basınç dereceleri (mmHg)
Uluslararası pratikte dört ana sınıf sık kullanılır. Kesirli rakamlar marka ve ülkeye göre değişebilir; siparişte tam sınıf adı ve mmHg aralığı birlikte yazılır.
- Sınıf I — yaklaşık 18–21 mmHg: hafif dereceli basınç; hafif varis veya ödem profilinde, hekim önerisiyle kullanılabilir.
- Sınıf II — yaklaşık 23–32 mmHg: orta basınç; kronik venöz yetmezlikte en sık sipariş edilen sınıf bandıdır.
- Sınıf III — yaklaşık 34–46 mmHg: yüksek basınç; belirgin ödem, lipodermatoskleroz veya venöz yara öncesi dönemde, uygun hasta seçiminde.
- Sınıf IV — yaklaşık 49 mmHg ve üzeri: çok yüksek basınç; özel endikasyon ve sıkı takip gerektirir; stok politikası kurum içinde ayrı tutulur.
Bandaj sistemlerinde basınç, çoraptan farklı yürür: kat sayısı, esneklik ve uygulama tekniği nominal mmHg’yi belirler. “Kısa streç” ve “uzun streç” bandaj aynı rafta duruyorsa lot ve IFU ayrımı izlenebilirlik için şarttır. Aralıklı pnömatik cihazlarda basınç programı ve süre, çorap sınıfıyla doğrudan eşleştirilmez.
ABPI ve kontrendikasyon özeti
Basınçlı ürün, venöz ödemi azaltmak için bacakta dış basınç uygular. Arteriyel perfüzyon yetersizse aynı basınç dolaşımı olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle birçok kılavuzda, özellikle yüksek sınıflarda, ankle–brachial basınç indeksi (ABPI) veya eşdeğer arteriyel değerlendirme önerilir.
ABPI, ayak bileği sistolik basıncının kol basıncına oranıdır. Pratikte eşik değerler kurum politikası ve kılavuzla uyumlu şekilde belirlenir; tek bir değer her hastaya uygulanmaz. Kalsifiye damar ve bazı özel durumlarda indeks yanıltıcı olabilir; bu durumda toe–brachial indeks veya vasküler konsültasyon gündeme gelir.
Basınçlı ürün gündeme gelirken dikkat gerektiren durumlar:
- Ağır periferik arter hastalığı veya kritik ekstremite iskemisi şüphesi — kompresyon öncesinde arteriyel dolaşım değerlendirilir.
- Konjestif kalp yetmezliği — sıvı yükü ve ödem yönetimi birlikte planlanır.
- Aktif deri enfeksiyonu veya ıslak yara — örtü ve basınç planı yara ekibiyle uyumlu olmalıdır.
- Alerji veya uyumsuzluk — lateks, silikon band veya örgü malzemesi; alternatif ürün stokta tutulabilir.
- Şiddetli periferik nöropati — uyum ve basınç hissi değerlendirmesi güçleşir; takip sıklaştırılır.
Arteriyel ve venöz patoloji aynı bacakta birlikte olabilir. Kritik iskemi ile yara kesişiminde klinik yaklaşım damar sağlığı ve sağlıklı yaşam süresi yazısında özetlenir. Yara örtüsü seçiminde perfüzyon soruları yara örtüsü değerlendirmesi notlarıyla başlar.
CEAP köprüsü: evre ve basınç birlikte nasıl değerlendirilir?
CEAP klinik sınıfı (C0–C6), kompresyon sınıfı (I–IV) ile bire bir eşleşmez. Aynı C4 hastasında ödemin ağırlığı, yara varlığı ve arteriyel durum seçimi değiştirir. Aşağıdaki özet klinik ekip ve hasta eğitiminde ortak bir terminoloji sağlar.
- C0–C1 — çoğu zaman kompresyon gündeme gelmez veya hafif sınıf hekim önerisiyle.
- C2 — varis; sınıf I veya II sık tartışılır; meslek ve şikâyet önemlidir.
- C3 — ödem; genelde sınıf II; ABPI ve uyum takibi.
- C4 — cilt değişikliği (pigmentasyon, lipodermatoskleroz); sınıf II veya III; yara riski nedeniyle cilt bakımı paralel.
- C5–C6 — kapalı veya açık venöz yara; çok katlı bandaj veya yüksek sınıf çorap; yara ve vasküler plan birlikte.
C4 venöz hastalık senaryosunda öncelikli başlıklar — ödem, enfeksiyon, örtü ve basınç sırası — ilerideki senaryo yazılarında ayrı ele alınır. Endovenöz lazer sonrası kompresyon ihtiyacı medikal lazer dalga boyu ve venöz tedavi planıyla birlikte sorulur; EVLA sonrası süre ve sınıf kurum protokolüne bağlıdır.
Hasta uyumu
Uygulama başarısı hasta uyumuna bağlıdır. Çorabın gündüz giyilmesi, yıkama sonrası elastikiyet kaybı ve ölçü değişimi yenileme zamanını belirler. “Bir çift yılda bir” varsayımı her hasta için geçerli değildir.
Eğitimde “daha yüksek mmHg her zaman daha iyi” mesajı verilmemelidir; uygun seçim klinik tabloya bağlıdır.
Lenfödem ve karmaşık ödem profillerinde kompresyon, yara bakımı ve mobilizasyon birlikte planlanır. Örtü kategorileri yara bakımı sayfasında; venöz anatomi ve evre tanımları CEAP yazısında özetlenir. Portföy düzeyinde ürün grupları kompresyon sayfasından izlenebilir.
Kaynaklar
- De Maeseneer MG, et al. European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022. doi:10.1016/j.ejvs.2021.12.024
- Partsch H, et al. Indications for medical compression stockings in venous and lymphatic disorders: An evidence-based consensus statement. Phlebology. 2018. doi:10.1177/0268355516689631
- Lurie F, et al. The 2020 update of the CEAP classification system and reporting standards. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2020. doi:10.1016/j.jvsv.2019.12.075
- International Consortium on Compression Therapy. Compression therapy: a position document on compression therapy. EWMA position document
- VascularVita ürün kapsamı: Kompresyon ürün grupları · CEAP sınıflaması