Dünya Sağlık Örgütü sağlıklı yaşlanmayı hastalık yokluğu olarak tanımlamaz. Tanım, yaşlılıkta günlük hayatı sürdürmeyi mümkün kılan işlevsel yeteneğin (functional ability) korunmasıdır. Bu yetenek iki parçadan oluşur: kişinin o andaki içsel kapasitesi (intrinsic capacity) ve yaşadığı çevre.
İçsel kapasite, beden ve zihnin o andaki toplam gücüdür: yürüyebilmek, enerjiyi sürdürmek, hatırlamak, ruh halini korumak, görmek ve işitmek. Cesari ve çalışma arkadaşları bunu beş alanda toplar. Dünya Sağlık Örgütü’nün yaşlılarda bütüncül bakım yolu (ICOPE: Integrated Care for Older People) aynı alanlardaki gerilemeyi birinci basamakta ve toplum düzeyinde görmek için kurulmuştur.
Beş alan
- Hareket ve denge (locomotion) — yürüme, denge, kas gücü
- Enerji (vitality) — yorgunluk, iştah, kilo değişimi
- Biliş (cognition) — bellek, yönelim, dikkat
- Ruhsal durum (psychological capacity) — ilgi kaybı, çökkünlük belirtileri
- Duyu (sensory capacity) — görme ve işitme
Her alan 0 korunuyor · 1 hafif · 2 belirgin olarak puanlanır. Tek bir laboratuvar sonucu veya tek bir organ ölçümü bu listenin yerini tutmaz. Tarama tanı koymaz; rezervin nerede inceldiğini gösterir.
Programdaki yeri
VascularVita longevity programında ICOPE tarama, A–F basamak atamasının girişidir. Alan puanları, kırılganlık (frailty) ve günlük yaşam aktiviteleri (ADL) ile birlikte okunur. Akış yaşlanma basamakları sayfasındadır. Aynı form birey değerlendirmesinde uygulanır.
İlgili yazılar: kırılganlık ve erken bulgu, sağlıklı yaşam süresi (healthspan). Çerçeve: uzun ve sağlıklı yaşam.
Kaynaklar
- World Health Organization. Integrated care for older people (ICOPE). 2nd ed. 2024.
- Cesari M, et al. Evidence for the domains supporting the construct of intrinsic capacity. J Gerontol A Biol Sci Med Sci. 2018.