Endovenöz lazer ablasyonu (EVLA) sonrasında hastaların ve klinik ekiplerin ilk sorusu çoğu zaman “Çorap ne kadar süre, hangi basınçta?” olur. Bu sorunun yanıtı tek bir mmHg değerinden ibaret değildir. Tedavi edilen ven segmenti, eşlik eden kronik venöz hastalığın evresi, cilt bulguları ve arteriyel dolaşım aynı planın parçasıdır. Aşağıdaki anonimleştirilmiş vaka, EVLA sonrası kompresyon kararının hangi sorularla verildiğini gösterir.
Vaka özeti
Hasta: 54 yaşında kadın, masa başı çalışıyor. Sağ bacakta yıllardır varis ve ağırlık hissi var. Son altı ayda iç ayak bileği çevresinde akşamları artan şişlik ve koyulaşan cilt fark etmiş. Dinlenme ağrısı yok, yürüme mesafesi kısıtlı değil. Sigara içmiyor; beden kitle indeksi 31.
Görüntüleme ve sınıflama: Dupleks ultrasonografide sağ büyük safen vende (BSV; GSV: great saphenous vein) uyluk boyunca reflü, çap yaklaşık 7 mm. Derin venler açık. Klinik CEAP sınıfı C4a (pigmentasyon ve ödem), etiyoloji primer (Ep), anatomi yüzeyel sistem (As), patofizyoloji reflü (Pr). Ayak bileği–kol basınç indeksi (ABPI) sağda 1,02.
İşlem: Ultrason eşliğinde, tümesan anestezi altında sağ BSV’ye EVLA uygulandı. Dalga boyu, fiber tipi ve verilen enerji işlem kaydına yazıldı; bu parametrelerin ayrıntısı endovenöz lazerde fiber tipleri yazısında anlatılır. İşlem komplikasyonsuz tamamlandı, bir hafta sonrasına kontrol randevusu verildi.
EVLA sonrası kompresyon: sorulan sorular
1. Ne kadar süre?
Kanıt bu konuda düşünüldüğünden daha sınırlıdır. Bakker ve arkadaşlarının randomize çalışmasında, EVLA sonrası çorabı 7 gün kullanan hastalar 48 saat kullananlara göre ilk hafta daha az ağrı ve daha iyi fiziksel işlev bildirmiştir; altıncı haftada iki grup arasında fark kalmamıştır. Hu ve arkadaşlarının 2022 meta-analizinde ise termal ablasyon sonrası kompresyonun ven kapanma oranı, komplikasyonlar ve yaşam kalitesi üzerinde anlamlı bir yararı gösterilememiştir. Bu nedenle birçok merkez kısa süreli kompresyon uygular ve süreyi hastanın şikâyetine göre belirler.
Bu vakada plan şöyleydi: ilk hafta gündüz kullanım, ardından kontrol muayenesine göre karar. Hastada C4a cilt bulgusu ve ödem bulunduğu için, işlem sonrası dönemden bağımsız olarak kronik venöz hastalığın uzun dönem yönetiminde gündüz kompresyonun sürdürülmesi ayrıca görüşüldü. Bu iki amacı ayırmak önemlidir: işlem sonrası kısa dönem kompresyon ile kronik hastalıkta uzun dönem kompresyon farklı sorulara yanıt verir.
2. Hangi basınç sınıfı?
Arteriyel dolaşım yeterliyse (bu vakada ABPI 0,9’un üzerinde) çoğu protokolde sınıf II (yaklaşık 23–32 mmHg) dereceli tıbbi çorap kullanılır. Bazı merkezler işlem sonrası dönemde sınıf I’i yeterli bulur. Basınç sınıflarının ayrıntısı kompresyon basıncı (mmHg), CEAP evresine göre seçim CEAP evresine göre kompresyon yazısındadır.
3. Çorap mı, bandaj mı; hangi boy?
EVLA sonrası çoğu merkez doğrudan dereceli çorap kullanır; giymesi kolay olduğu için uyum daha iyidir. Uyluk boyunca tedavi edilen BSV’de, ağrı ve morarmanın uyluğa yayılması nedeniyle bazı merkezler uyluk boyu (AG) çorap tercih eder; diğerleri diz altı (AD) çorabı yeterli bulur. Bu seçim kurum protokolünde tanımlanmalıdır. Çorap giyemeyen hastada kısa gerimli bandaj geçici bir seçenektir; doğru basınçla uygulanması eğitim gerektirir.
4. Hangi yan etkiler izlenir?
İşlem sonrası en sık görülenler tedavi edilen ven boyunca morarma, ağrı ve sertliktir (endürasyon). Safen sinire komşu segmentlerde geçici uyuşukluk görülebilir. Kompresyon, bacakta ağrı, uyuşma, soğukluk veya renk değişikliğine yol açıyorsa hemen gözden geçirilir. C4 cilt bulgusu olan hastada çorabın altında cildin nemlenip yumuşaması (maserasyon) açısından cilt bakımı yara ekibiyle birlikte planlanır.
5. Kontrol ve görüntüleme
Birçok merkezde ilk hafta içinde dupleks kontrol yapılır. Bu kontrolde tedavi edilen venin kapanması, ısıya bağlı endovenöz tromboz (EHIT: endovenous heat-induced thrombosis) ve derin ven trombozu değerlendirilir. Kompresyon süresi, ultrason bulgusu ve hastanın şikâyetleriyle birlikte güncellenir. Fiber lotu ve enerji parametreleri teknik dosyanın izlenebilirlik kaydında tutulur.
C4 venöz hastalıkta kompresyon ve yara bakımının birlikte planlanması C4 venöz yara ve ödem yazısında anlatılmıştır.
Kaynaklar
- De Maeseneer MG, et al. ESVS 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022. doi:10.1016/j.ejvs.2021.12.024
- Bakker NA, et al. Compression stockings after endovenous laser ablation of the great saphenous vein: a prospective randomized controlled trial. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2013. doi:10.1016/j.ejvs.2013.08.001
- Hu H, et al. No benefit of wearing compression stockings after endovenous thermal ablation of varicose veins: a systematic review and meta-analysis. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2022. doi:10.1016/j.ejvs.2021.09.034
- Rabe E, et al. Indications for medical compression stockings in venous and lymphatic disorders: an evidence-based consensus statement. Phlebology. 2018. doi:10.1177/0268355516689631
- Lurie F, et al. The 2020 update of the CEAP classification system and reporting standards. J Vasc Surg Venous Lymphat Disord. 2020. doi:10.1016/j.jvsv.2019.12.075